X1 o X1

X2 – X2

ابزار پژوهش

پرسشنامه امید به زندگی اشنایدر توسط اشنایدر و همکاران در سال ۱۹۹۱ با ۱۲ گویه فعال که سه مؤلفه‌ تفکر عاملی ، تفکر راهبردی و انحرافی را مورد ارزیابی قرار می‌دهد . مقیاس رگه ۱۲ ماده‌ای رگه بزرگسالان اشنایدر، هریرث و دیگران (۱۹۹۱) یک شاخص رگه ۱۲ ماد‌ه‌ای برای نوجوانان ۱۶ سال و به بالا ساختند. پاسخ‌دهندگان به هر ماده در یک پیوستار ۸ امتیازی لیکرت (‌۱ = کاملاً نادرست تا ۸ = کاملاً درست) پاسخ می‌دهند .. نمره میانگین این مقیاس در نمونه های دانشگاهی و غیردانشگاهی تقریباً ۴۸ [وقتی از پیوستار ۸ گزینه‌ای استفاده شود] می‌باشد. همسانی درونی (‌سطح آلفا) این مقیاس، معمولاً در دامنه ۸۰٪ قرار دارد،‌ و پایایی‌های بازآزمایی در دوره های‌ ۸ تا ۱۰ هفته‌ای ۸۰٪ یا بیشتر بوده است. به علاوه، اطلاعات زیادی ‌در مورد اعتبار همزمان مقیاس امید در خصوص همبستگی مثبت آن با مقیاس‌های دیگر وجود دارد.این پرسشنامه به روش نمره گذاری مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد .

روایی و پایایی

روایی و پایایی این پرسشنامه توسط استادان رشته مدیریت و مطالعه آزمایشی دانشگاه مشهد و تربیت معلم مورد بررسی و تأیید قرار گرفته است (کریمیان،۱۳۹۱).

پرسشنامه کیفیت زندگی فرم ۳۶ سوالی

پرسشنامه‌های بسیاری برای سنجش کیفیت زندگی ابداع شده‌اند که معروف ترین آن‌ ها پرسشنامه کیفیت زندگی ۳۶ سوالی (SF-36) است.

پرسشنامه کیفیت زندگی ۳۶ سوالی (SF-36) دارای ۳۶ سوال است و از ۸ زیرمقیاس تشکیل شده است و هر زیرمقیاس متشکل از ۲ الی ۱۰ ماده است. هشت زیرمقیاس این پرسشنامه عبارتند از: عملکرد جسمی (PF)، اختلال نقش بخاطر سلامت جسمی (RP)، اختلال نقش بخاطر سلامت هیجانی (RE)، انرژی/خستگی (EF)، بهزیستی هیجانی (EW)، کارکرد اجتماعی (SF)، درد (P) و سلامت عمومی (GH). همچنین از ادغام زیر مقیاس ها دو زیرمقیاس کلی با نام های سلامت جسمی و سلامت روانی به دست می‌آید. در این پرسشنامه نمره پایین‌تر نشان دهنده کیفیت زندگی پایین‌تر است و برعکس.

نمره گذاری پرسشنامه کیفیت زندگی ۳۶ سوالی (SF-36)

با توجه به پیچیدگی نمره گذاری این پرسشنامه آن را به طور کامل در اینجا توضیح خواهیم داد. در ابتدا باید نمرات به دست آمده را به شرح زیر تبدیل کنید:

– در سوالات ۱-۲-۲۰-۲۲-۳۴-۳۶ به گزینه ۱ نمره ۱۰۰، به گزینه ۲ نمره ۷۵، به گزینه ۳ نمره ۵۰، به گزینه ۴ نمره ۲۵ و به گزینه ۵نمره ۰ بدهید.

– در سوالات ۳-۴-۵-۶-۷-۸-۹-۱۰-۱۱-۱۲ به گزینه ۱ نمره ۰، به گزینه ۲ نمره ۵۰ و به گزینه ۳ نمره ۱۰۰ بدهید.

– در سوالات ۱۳-۱۴-۱۵-۱۶-۱۷-۱۸-۱۹ به گزینه ۱ نمره ۰ و به گزینه ۲ نمره ۱۰۰ بدهید.

– در سوالات ۲۱-۲۳-۲۶-۲۷-۳۰ به گزینه ۱ نمره ۱۰۰، به گزینه ۲ نمره ۸۰، به گزینه ۳ نمره ۶۰، به گزینه ۴ نمره ۴۰، به گزینه ۵ نمره ۲۰ و به گزینه ۶ نمره ۰ بدهید.

– در سوالات ۲۴-۲۵-۲۸-۲۹-۳۱ به گزینه ۱ نمره ۰، به گزینه ۲ نمره ۲۰، به گزینه ۳ نمره ۴۰، به گزینه ۴ نمره ۶۰، به گزینه ۵ نمره ۸۰ و به گزینه ۶ نمره ۱۰۰ بدهید.

– در سوالات ۳۲-۳۳-۳۵ به گزینه ۱ نمره ۰، به گزینه ۲ نمره ۲۵، به گزینه ۳ نمره ۵۰، به گزینه ۴ نمره ۷۵ و به گزینه ۵ نمره ۱۰۰ بدهید.

روایی و پایایی

درتحلیل همخوانی درونی ، آلفای کرونباخ کل پرسشنامه برخوردار بودند . در آزمون پایایی در / ۰ تا ۹۰ / سایرحوزه های پرسشنامه ، از ضرایب استاندارد پایایی بین =۰/۵۸)بود . سایر حیطه های پرسشنامه / ۰ و ۸۸ / باز آزمایی ، ضریب همبستگی اسپیرمن و ضریب توافق کل پرسشنامه به ترتیب ۸۹ ضرایب قابل قبولی داشتند . روایی ملاکی همزمان و روایی سازه ، بهتر تیب همبستگی (ICC=0/ به جز حوزه خانواد ه ( ۲۵۵ وحمایت اجتماعی و اکس نشان داد. آزمون تحلیل عاملی تأییدی باSF- مثبت معنی داری بین این پرسشنامه با پرسشنامه ۳۶ نیز نشان دهنده این بود که ساختار عاملی پرسشنامه در اجرا بر نمونه مطالعه تکرار شده است.

روش اجرای پژوهش

در ابتدا از هر دو گروه آزمون امید به زندگی به وسیله ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪاﻣﻴﺪاﺷﻨﺎﻳﺪر

( ﻟﻮﭘﺰ، ٢٠٠٠ ) و پرسشنامه فرم ۳۶ سوالی کیفیت زندگی که عبارت است از ۸ قلمرو عملکرد جسمی ، عملکرد اجتماعی ، ایفای نقش جسمی، ایفای نقش هیجانی ، سلامت روانی، سرزندگی، درد بدنی و سلامت عمومی را مورد ارزیابی قرار می‌گیردرا به عمل آورده می شود، سپس روی گروه آزمایش جلسات آموزشی اجرا شد .

جدول ۳-۱ : بسته آموزشی مورد اجرای واقعیت درمانی

جلسه

شرح مفاهیم و محتوای جلسات

جلسه اول

آشنایی و معرفی اعضاء و بیان هدف از شرکت در گروه

جلسه دوم

شناخت افکار و بررسی فرایند ها

جلسه سوم

آشنایی اعضا با چگونگی پذیرش مسئولیت رفتارهای خود و آشنایی اعضا با اهمیت و ضرورت مسئولیت پذیری در زندگی .

جلسه چهارم

آشنایی با اضطراب از دیدگاه واقعیت درمانی و آموزش مهارت تن آرامی برای کنترل اضطراب.

جلسه پنجم

آشنایی اعضا با نیازهای اساسی و مؤثر در زندگی واقعی و تأثیر نیازهای اساسی در زندگی و توانایی آنان در انتخاب بهترین شیوه جهت دستیابی به نیازهای اساسی.

جلسه ششم

آشنایی اعضا با چگونگی طرحریزی حل مشکل و برنامه ریزی جهت زندگی فعلی و در حال حاضر

جلسه هفتم

آشنایی اعضا با چگونگی عدم پذیرفتن عذر و بهانه در خصوص اجرای برنامه های انتخاب شده .

جلسه هشتم

مرور جلسات گذشته و بررسی تغییر تفکر

پس از پایان دوره۸ جلسه ای مشاوره در هر دو گروه، مجدد آزمون های امید به زندگی و کیفیت زندگی اجرا شد ، پرسشنامه های مذکور را با تحلیل کوواریانس بررسی و نتایج به دست آمده جهت بررسی و نتیجه گیری قابل استفاده می‌باشند .

روش تجزیه و تحلیل

نتایج آزمون به وسیله آزمون کووریانس مورد بررسی و تحلیل قرار می‌گیرد.

ملاحظات اخلاقی :

به منظور رعایت موازین اخلاقی از پرسش ‌در مورد اطلاعات شخصی افراد خودداری شده ، به آزمورنی ها اطمینان داده شد که اطلاعات اخذ شده از ایشان صرفا جهت انجام پژوهش علمی بوده و نزد محقق محفوظ و محرمانه خواهد ماند .

فصل چهارم

تجزیه و تحلیل داده ها

یافته های پژوهشی :

در این فصل تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی صورت گرفته است در سطح آمار توصیفی از فراوانی ، درصد ، درصد فراوانی تراکمی و میانگین و در سطح استنباطی با توجه به نوع متغیرهای مورد بررسی از آزمون کوواریانس استفاده شده است.

الف : داده های توصیفی

جدول ۱-۴آمار توصیفی نمونه مورد پژوهش

شکل۲-۱۰) مدل هفت عملکرد برند (الوود،۲۰۰۲)

– برند محصولات یا خدمات شرکت و یا حتی خود شرکت را به مشتریان به صورت خاص معرفی می‌کند.

– برند منافع احساسی را برای کالا یا خدمات توصیف می‌کند.

– برند باید به راحتی قابل تلفظ و بیان باشد.

– برند باید در سر تاسر دنیا قابل استفاده باسد بدون توجه به فرهنگ های مختلف .

– برند،یک عامل حفاطتی است و موانعی را برای جعل کردن کالا ایجاد می‌کند.

– برند به عنوان یک ارزش می‌تواند تجارت شود بدون توجه به دارایی های محسوس شرکت

– و نهایتاًً برند احساس خوب در درون افراد ایجاد می‌کند(الوود،۲۰۰۲ : ۱۳۷).

برای مشتریانی که گزینه های مختلف از کالاها و خدمات را مورد بررسی قرار می‌دهند خصوصاًً هنگامی که تمایز میان کالاها کم است،یک برند قوی می‌تواند به عنوان یک انتخاب از پیش تعیین شده باشد. یک برند قوی دارای کیفیتی می‌باشد که دیگر برند ها آن را دارا نمی باشند و لذا به برند این امکان را می‌دهد که جایگاه بهتر و بالاتری را در اذهان مشتریان به دست آورد (فیرونی و تیترتون،۲۰۰۹ : ۱۱۹). یک برند قوی بر نتایج مالی شرکت ها نیز تأثیرگذار است. این مهم از طرق مختلف اتفاق می افتد :

– یک برند قوی باعث رشد فروش می شود. این از طریق افزایش توانایی شرکت در جذب مشتریان و نگهداری مشتریان فعلی اتفاق می افتد. مشتری بیشتر برابر با فروش بیشتر است.

– یک برند قوی باعث افزایش سود می شود. این عامل از طریق ایجاد مزیت قیمتی برای شرکت در مقابل رقبایش،اتفاق می افتد.

– یک برند قوی مزیت رقابتی ایجاد می‌کند. این مزایا می‌تواند شامل ایجاد محدودیت برای ورود رقبا،ایجاد بی میلی در مصرف کننده برای سویچ کردن به برند دیگر حتی هنگامی که از نظر کیفیت با رقبا برابری کند،باشد.

– برند قوی ورود شرکت به طبقه های جدید محصول را آسانتر می‌کند. وقتی مصرف کنند گان به یک برند اعتماد داشته و انتظارات خود از آن را بدانند ، در زمینه‌های جدید نیز آن را می‌پذیرند.

– برند قوی می‌تواند به شرکت کمک کند تا هزینه سرمایه خود را پایین بیاورد. یک شرکت با برند قوی راحت تر می‌تواند کارمند استخدام کند و از مضرات گردش کارمندان خود را محافظت کند. عرضه کنند گان نیز تمایل بیشتری دارند تا با شرکتی که برند قوی تری دارد کار کنند و همچنین دولت‌ها و دیگر اجزای بازار نیز حمایت خود را ‌به این شرکت ها بیشتر اختصاص می‌دهند.

– شرکت های با برند های قوی این مزیت را دارند که می‌توانند در هنگام ورود به زمینه‌های جدید محصول، هزینه و ریسک سرمایه گذاری های خود را کاهش دهند که این از طریق واگذاری نام تجاری به شرکت های دیگر اخذ حق الا امتیاز صورت می‌گیرد.

– برند قوی می‌تواند شرکت را در رکورد های اقتصادی محافظت کند. مشتریان وفادار به برند در این زمن ها با شرکت باقی خواهند ماند (هولیس و برون ،۲۰۰۸ : ۱۵).

۲-۱-۱۴) بازار مصرف و رفتار مصرف کننده

مقصود از رفتار مصرف کننده، رفتاری است که مصرف کننده نهایی به هنگام خرید دارد (یعنی خانوارهایی که کالاها و خدمات را برای مصرف شخصی خریداری می‌کنند). همه این افراد مصرف کنندگان نهایی در مجموع بازار مصرف را به وجود می آورند (کاتلر و آرمسترانگ، ۱۳۸۵: ۲۰۵).

۲-۱-۱۴-۱) الگوی رفتار مصرف کننده

معمولا افراد در طول روز خریدهای زیادی می‌کنند و در این باره تصمیمات متعدی می گیرند شرکت های تولید کننده و خدماتی تلاش می‌کنند تا درباره رفتار خرید مصرف کننده اطلاعاتی کسب کنند، آن ها می کوشند تا درباره آنچه مصرف کنندگان می خرند، شیوه و مقدار خرید آن ها، مکان های خرید و علت خرید پاسخ های مناسبی بیایند و اگر شرکتی بتواند هر چه بیشتر از این اطلاعات آگاه شود نسبت به شرکت های رقیب امتیاز بزرگی کسب ‌کرده‌است. رفتار خریدار بر اساس الگوی انگیزش-واکنش قرار دارد (شکل ۱۱) در این نمودار نشان داده می شود که عوامل انگیزشی مختلف و محرک های بازاریابی وارد جعبه سیاه مصرف کننده می شود و او واکنش هایی را از خود نشان می‌دهد (کاتلر و آرمسترانگ، ۱۳۸۵: ۲۰۶).

شکل۲-۱۱) الگوی رفتار خریدار «انگیزش- واکنش»

محرک های بازاریابی یا همان ۴P و محرک های دیگر که در محیط خریدار وجود دارند بر رفتار خریدار تأثیر می‌گذارند. این عوامل که شامل عوامل اقتصادی، فناوری، سیاسی و فرهنگی می شود به همراه محرک های بازاریابی وارد جعبه سیاه خریدار می‌شوند و در آنجا به مجموعه از واکنش های قابل مشاهده خریدار تبدیل می‌گردند. جعبه سیاه مصرف کننده از دو بخش اصلی تشکیل شده است، نخست ویژگی های شخصی خریدار است و بر شیوه ای که او این محرک ها را به تصور در می آورد و در برابر آن ها از خود واکنش نشان می‌دهد اثر می‌گذارند. دوم، فرایند تصمیم گیری خریدار است که بر رفتار او اثر می‌گذارد. در مرحله آخر به انتخاب برند و محصول می پردازند. (کاتلر و آرمسترانگ، ۱۳۸۵: ۲۰۶).

۲-۱-۱۴-۲) آمیخته بازاریابی و رفتار مصرف کننده

ترکیب عناصر بازاریابی (آمیخته بازاریابی) یکی از مفاهیم اساسی بازاریابی نوین می‌باشد و آن را می توان ‌به این صورت تعریف کرد: عناصر بازاریابی عبارتند از مجموعه ای متغیرهای بازاریابی قابل کنترل که شرکت آن ها را در بازار هدف برای ایجاد واکنش مورد نیاز خود / ترکیب می‌کند (درگی، ۱۳۸۶: ۱۷۶).

وظیفه ی پزشک قبل از هر اقدامی، اخذ رضایت از بیمار است و عدم اخذ رضایت یک خطای پزشکی محسوب می شود و در باره ی ضرورت این مهم، در فصل اول این تحقیق به تفصیل، سخن به میان آمد.

این فصل شامل دو مبحث است:

مبحث اول: مفهوم رضایت

مبحث دوم: انواع رضایت؛ شامل تقسیم بندی های مختلفی که نویسندگان از رضایت ارائه داده‌اند؛

مبحث اول ـ مفهوم رضایت

گفتاراول ـ مفهوم لغوی و اصطلاحی رضایت

الف ـ مفهوم لغوی

واژه ی رضایت در لغت به معنی خرسندی باطنی، خشنودی قلبی، پسندیدگی، میل و موافقت آمده است.^[۱۴۹]

ب ـ مفهوم اصطلاحی رضایت

۱- رضایت در اصطلاح حقوقی

در اصطلاح، رضایت به مفهوم قصد انجام عملی، بدون شائبه، اکراه و اجبار است^[۱۵۰] و در اصطلاح حقوقی، رضا عبارت است از میل به انجام عمل حقوقی که در مرحله ی تصمیم گیری و پس از سنجش، حاصل می شود، تمایلی که ایجاد می شود، همان رضا است که با پیدایش تصمیم ملازمه دارد و در معنی وسیع کلمه می توان از رضا به تصمیم نیز تعبیر کرد.^[۱۵۱] برخی نیز گفته اند رضا در اصطلاح حقوقی، میل و اشتیاق شخص به انجام دادن عمل است؛ هنگامی که منافع و مضار عمل و برتری منافع بر مضار آن سنجیده شود و منافع بر مضار برتری داشته باشد اشتیاق و تمایل به انجام آن عمل پدید می‌آید که ‌به این اشتیاق رضا گفته می‌شود.^[۱۵۲]

رضایت می‌تواند به زمان گذشته تعلق گیرد؛ یعنی عمل حقوقی را که در گذشته انجام گرفته نافذ گرداند که از آن به اجازه تعبیر می شود و می‌تواند به زمان حال و عملی که در حال انجام است تعلق گیرد؛ همچنین رضایت می‌تواند به آینده تعلق گیرد، به معنای تمایل درونی نسبت به عملی که بعداً انجام خواهد شد که از آن به اذن تعبیر می شود.

با وجود این رضایتی که موجب مصونیت اقدامات پزشک است، از رضایی که شرط اعتبار قراردادهاست، متفاوت است.

“رضایت به درمان، از رضایی که شرط اعتبار قراردادها است و حتی در قرارداد بیمار و پزشک نیز باید وجود داشته باشد، متفاوت است؛ منظور از رضایت به درمان، رضایتی است که دخالت پزشک را برای درمان بیماری مشروع می‌سازد.” ^[۱۵۳]

در تعریف جامع‌تری آمده است: “رضایت آگاهانه عبارت است از موافقت آزادانه و ابطال پذیر فرد واجد صلاحیت (بیمار) مبنی بر مشارکت در تصمیم‌گیری درمانی به دنبال آگاهی از ماهیت، هدف و پیامدهای آن با اعتقاد بر تأثیر این مشارکت در انتخاب مؤثرترین و مفیدترین روش درمانی.“^[۱۵۴]

نکته ی دیگر در زمینه ی مفهوم رضایت آن است که رضایت آگاهانه یک رویداد مقطعی محسوب نمی شود؛ بلکه فرآیندی می‌باشد که طیّ آن متناسب با تغییرات و شرائط، اطّلاعات لازم در اختیار بیمار گذارده می شود تا به بیمار در اتّخاذ یک تصمیم صحیح و منطقی کمک کند و در نهایت موافقت وی جهت اقدام پزشکی جلب شود و اینکه گفته می شود این رضایت یک فرایند محسوب می شود، مقصود آن است که بیمار باید در طول مدّت درمان در جریان هر تغییری که ممکن است در تصمیم گیری اولیه ی وی مؤثر باشد، قرار بگیرد. این مطلب در اکثر نوشته ها مورد تأکید قرار گرفته است.

رویکرد اخلاقی به رضایت آگاهانه رویکرد رخدادی^[۱۵۵] نیست بلکه یک رویکرد فرآیندی^[۱۵۶] می‌باشد که نگاه آن به اخذ رضایت به عنوان یکی از مراحل درمان نیست که در آن بیمار باید مطالبی از یک فرم رضایت نامه را بخواند و یا اطلاعاتی را بشنود و در نهایت پایین فرم را امضا کند. تفاوت این دو مدل مانند تفاوت میان پزشک بیمار و پزشک کشیک است. پزشک بیمار موظف است در تمام فرایند درمان، سایه ی رضایت آگاهانه را بگستراند و این تعاملِ سازنده را در تمامی مراحل حفظ کند. فرم رضایت‌نامه عمدتاًً برای مقاصد حقوقی کاربرد داشته و هرگز به عنوان جایگزینی برای رضایت آگاهانه معنی‌دار نیست.^[۱۵۷]

نکته ی دیگر اینکه باید بین رضایت آگاهانه و امضای صرف یک فرم، تمایز جدی قائل شد؛ مسلماًً امضای فرم رضایت نامه از این لحاظ که می‌تواند مبنایی برای از سر گرفتن گفتگویی برای مشارکت در تصمیم‌گیری باشد، ارزشمند است؛ اما قلمداد کردن آن به عنوان رضایت آگاهانه اشتباه است. به نظر می‌رسد به لحاظ حقوقی، به واسطه ی اهمیت و حساسیتِ امرِ رضایت بیمار، برای صدق عنوان رضایت آگاهانه، صرفاً به امضاء یک ورقه نمی توان اکتفاء کرد؛ کاری که در عمل در حال حاضر انجام می‌گیرد؛ در حال حاضر در رویّه ی پزشکی ملاکِ رضایتِ بیمار، به مفهوم عام، برگه ای است به نام “رضایت نامه و برائت نامه”، که پیش از اقدام پزشک باید توسّط بیمار، امضاء شود تا مدرک اقرار بیمار به رضایت برای درمان و موافقت وی برای مداخله ی پزشکی محسوب شود.

این مسأله در خارج از ایران نیز به عنوان یک معضل مطرح است؛ یکی از نویسندگان در این زمینه می‌گوید: “درحال حاضر امضاء یک فرم رضایت نامه نشان دهنده ی آن است که شخص آزادانه به اقدام پزشکی تن داده است؛ با وجود این، در حالی که فرم رضایت، دلیلی برای اثبات رضایت محسوب می شود، اما ثابت نمی کند که رضایت به طور صحیح و بر اساس آگاهی ابراز شده است.”^[۱۵۸]

۲- رضایت در اصطلاح کیفری

در قلمرو حقوق کیفری، رضایت مجنیٌّ علیه مبیّن این واقعیت است که شخصی از قبل موافق باشد که جرمی نسبت به وی انجام شود که این جرم ممکن است علیه تمامیت جسمانی او باشد یا علیه تمامیت معنوی وی یا علیه اموال و دارایی های او.

یکی از نویسندگان^[۱۵۹]رضایت بیمار را نیز بر اساس تعریف رضایت مجنیٌ علیه در حقوق جزا، این گونه تعریف نموده اند: “رضایت بیمار یعنی تمایل قلبی و موافقت به اینکه تعرضی بر خلاف قانون، علیه حقوق و آزادی های او انجام گیرد.”

اما به نظر می‌رسد این تعریف از رضایت بیمار به دشواری قابل قبول است؛ زیرا فلسفه ی وجودی رضایت بیمار آن است که وی برای مدتی ولو اندک، جسم یا روان خود را در اختیار پزشک قرار دهد تا او مطابق با موازین قانونی، اخلاقی، فنی، علمی و با بهره گیری از تخصص، دانش و تجربه ی خود و متناسب با وضعیت موجود بیمار، بهترین روش درمانی را برگزیده و وی را معالجه نماید؛ حال ممکن است از این رهگذر تعرضی نیز بر خلاف قانون، علیه حقوق و آزادی های بیمار رخ دهد؛ اما واقعیت آن است که تمایل قلبی و موافقت نسبت ‌به این تعرض نیست، بلکه تمایل قلبی نسبت به فرایند درمان است با تمامی احتمالات آن.

در خصوص اثر رضایت بیمار که رافع مسئولیت کیفری پزشک است در فصل بعد به تفصیل سخن به میان آمده است.

گفتار دوم ـ مفهوم رضایت در قرارداد درمان و ماهیت قرارداد درمان

الف ـ مفهوم رضایت در قرارداد درمان

به نظر موریس (۲۰۰۲) سه گذرگاه اصلی برای تاثیر سطح پایین خودکارآمدی بر احساس افسردگی وجود دارد. اول اینکه زمانی که مردم با یک موقعیت برخورد ‌می‌کنند که در آن مجبور هستند استانداردهای بسیار باارزش داشته باشند، سطح کم خودکارآمدی باعث دلسردی و بیم مشارکت می­ شود. و این به ویژه زمانی درست است که استاندارهای شخصی مرتبط با شایستگی دقیقاً بالاتر از سطح کارآمدی ادراک شده باشد. دوم احساس خودکارآمدی کم اجتماعی ممکن است روند تشکیل ارتباطات اجتماعی مثبت را که رضایت را به زندگی افراد می­بخشد، کاهش دهد و ‌بنابرین‏ باعث افسردگی شود. علاوه بر آن کمبود خودکارآمدی اجتماعی باعث می­ شود افراد اعتقاد پیدا کنند که نمی ­توانند استانداردهای دیگران را برآورده سازند، ‌بنابرین‏ باعث اضطراب آن ها نیز می­ شود. و سومین مورد اینکه خودکارآمدی کم ‌در مورد توانایی کنترل افکار منفی باعث افزایش افسردگی می­ شود، تمام افراد استرس، نگرانی و افسردگی را در زمان­های متفاوت تجربه ‌می‌کنند. اما در شیوه ­های برخورد با آن ها دارای تفاوت­هایی با یکدیگر هستند.

برخی از افراد به صورت موفق با افکار منفی مواجه می­شوند در حالی که برخی دیگر، از راهبردهای غیر مؤثری استفاده ‌می‌کنند که باعث افزایش تنش و افکار منفی بیشتری می­ شود. زمانی که افراد با تهدیدات یا حوادث منفی زندگی مواجه می­شوند سطح بالایی از خودکارآمدی می ­تواند به مدیریت این حوادث بپردازد و آن ها را از افسردگی و دلهره حفظ کندف همچنین زمانی که افراد افسرده یا مضطرب می­شوند حس کم خودکارآمدی آنان را از مقابله مؤثر با موقعیت استرس آور باز می­دارد (موریس، ۲۰۰۲).

بندورا (۱۹۹۶) عقیده دارد که ادراک عدم خودکارآمدی شخصی باعث می­ شود افرادی که فکر ‌می‌کنند توانایی مقابله با امور را ندارند، در موقعیت­هایی که با آن ها روبرو می­شوند همه نوع خطری را متصور شوند و خطر بالقوه را اغراق آمیز جلوه دهند. وقتی که تعداد اندکی از وقایع نامطلوب به صورت علائم به صورت علائم ناکارآمدی در مقابله با امور تعبیر شوند، هر نوع موقعیتی صورت خطرناک جلوه می­ نماید. ‌بنابرین‏ برای اینکه قضاوت­های افراد را درباره تهدیدهای بیرونی درک کنیم، لازم است که قضاوت­های آن ها را درباره توانایی مقابله با امور مد نظر قرار دهیم، زیرا این قضاوت­ها به مقدار زیادی خطر ذهنی رویدادهای محیطی را تعیین می­ کند.

بالا بودن خودکارآمدی و احساس کنترل بر رویدادهای موجود در زندگی شخصی به صورت مثبت به توانایی کنار آمدن با استرس و به حداقل رساندن اثرات زیانبخش آن مربوط است. در واقع این شرایط زندگی به خودی خود نیست که آثار زیانبخش تولید می­ کند، بلکه ناتوانی ادراک شده در کنترل آن ها‌ است که آثار زیانبخش ایجاد می­ کند (بندورا، ۱۹۹۵، به نقل از شولتز، ۱۳۸۲).

کارادیماس و کالانتزی (۲۰۰۴)، در پژوهش خود ‌به این نتیجه رسیدند که حس کارآمدی کم با تفکرات بدبینانه فرد راجع به خود و توانایی­هایش مرتبط است، در حالی که خودکارآمدی بالا با سلامت روانی مرتبط است، همچنین خودکارآمدی بالا باعث می­ شود فرد تکالیف سخت را چالش انگیز (نه تهدید آمیز) ببیند. بندورا (۱۹۹۷) مطرح می­ کند عقاید خودکارآمدی نقش مهمی در چگونگی فکر کردن، احساس، هیجان و رفتار افراد در موقعیت­های گوناگون، بازی می­ کند.

باورهای خودکارآمدی از دو طریق بر تندرستی انسان تاثیر می­گذارند، یکی از طریق تاثیر بر رفتارهای مرتبط با تندرستی فرد و دیگری از طریق تاثیر بر کارکرد زیستی او، به عبارتی هم بر احتمال بروز بیماری­های مختلف و هم بر فرایند بهبود بیماری تاثیر می­ گذارد (پروین و جان، ۱۳۸۱).خودکارآمدی بالا، با تقویت ایمنی بدن، کاهش آزاد شدن هورمون­های مربوط به استرس و کاهش آسیب پذیری نسبت به عفونت­های تنفسی مربوط است (شولتز، ۱۳۸۲). همچنین وید^[۶۸] (۲۰۰۲) معتقد است که افراد دارای خودکارآمدی و احساس کنترل بالا هنگامی که با یک محرک دردناک مواجه می­شوند تولید اپیوئیدهای درونزاد در آن ها افزایش می­یابد و این امر باعث افزایش تحمل در برابر درد و کاهش شدت آن می­ شود.

از طرفی خودکارآمدی نقش محوری در خود تنظیمی حالت های عاطفی بازی می‌کند در این معنا ، ناتوانی دریافت شده در تاثیرکذاری بر رویدادها و شرایط اجتماعی که به طور معنی داری زندگی فرد را متأثر می‌کند در شکل گرفتن احساسات پوچی و نومیدی به شکل اضطراب کمک خواهد کرد (بندورا، ۱۹۹۷).

۲-۳- پیشینه­ پژوهش

با توجه ‌به این که موضوع مورد مطالعه موضوعی نسبتاً جدید ‌می‌باشد و چند سالی بیشتر نیست که مورد توجه روان­شناسان قرار گرفته است، پس پژوهش­های خیلی زیادی هم ‌در مورد آن انجام نشده است، به همین دلیل پیشینه­ این پژوهش از وسعت کمی برخوردار است.

۲-۳-۱- سلامت روان

امروزه اعتلای سلامت به عنوان افق جدیدی در سیستم مراقبت بهداشتی خودنمایی می­ کند و تمرکز صرف بر بیماری و درمان به تدریج جای خود را به خوب بودن و مراقبت تغییر می­دهد. اعتلای سلامتی به معنی به حداکثر رساندن پتانسیل افراد است (هوو^[۶۹] و همکاران، ۲۰۰۱).

تاثیر عوامل روانی اجتماعی در توسعه و پیشرفت سرطان یک فرضیه طولانی مدت از زمان­های گذشته بوده است. در واقع مطالعات اپیدمیولوژیک و بالینی در طی ۳۰ سال گذشته شواهد قوی برای ارتباط بین استرس مزمن، افسردگی و انزوای اجتماعی در پیشرفت سرطان فراهم آورده است. در مقابل تنها شواهد اندکی برای تاثیر نقش این عوامل رفتاری در آغاز سرطان وجود دارد (مورنو^[۷۰] و همکاران، ۲۰۱۰).

آپلبام^[۷۱] و همکاران (۲۰۱۳) در پژوهش خود نشان دادند که سطوح بالای خوش­بینی به طور معنا داری با علائم اضطراب و افسردگی کمتر در بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته مرتبط است. همچنین نومیدی کمتر با کیفیت زندگی بهتر همراه است.

لتجندرف^[۷۲] و همکاران(۲۰۰۵) در پژوهش خود بر روی بیماران مبتلا به سرطان تخمدان^[۷۳] دریافتند که عوامل روانی اجتماعی مانند حمایت اجتماعی، پریشانی با تغییر در پاسخ ایمنی سلولی، نه تنها در محیط خونی بلکه حتی در اندازه تومور همراه است.

کیسلی^[۷۴] و همکاران (۲۰۰۸) در پژوهش خود نشان دادند که میزان مرگ و میر در بیماران روانی مبتلا به سرطان بیشتر از جمعیت عادی مبتلا به سرطان ‌می‌باشد، باتی^[۷۵] و همکاران(۲۰۱۲) نیز طی پژوهشی بر روی مردان مبتلا به سرطان دریافتند که بیماران سرطانی که همزمان از مشکلات روانی رنج می­برند زودتر می­میرند و این یافته ‌به این دلیل توجیه پذیر است که افراد مبتلا به سرطان که از مشکلات روانی هم رنج می­برند به احتمال بیشتری به بیماری­های همزمان با سرطان مانند بیماری قلب و عروق یا دیابت مبتلا هستند و همچنین پایبندی کمتری به درمان سرطان دارند که این مسائل طول عمر آنان را کوتاه می­ کند.

مردانی و شهرکی(۱۳۸۹) معتقدند سرطان بیشترین تاثیر منفی را به طور کلی بر وضعیت سلامت روان به ویژه در حیطه عملکرد اجتماعی و عملکرد فیزیکی دارد.

۲-۳-۲-راهبردهای مقابله دینی

آژانس های بین‌المللی: این ‌آژانس‌ها در کشورهای مختلف با کیفیت زندگی سر و کار دارند. البته آن ها فقط اقدامات اقتصادی را مدنظر قرار می‌دادند. پس از آن به آموزش و بهداشت توجه کردند، اقدامات عینی دیگری نیز می‌تواند مدنظر قرار گیرد. اما سلامت ذهنی نیز مهم است و رابطه خیلی نزدیکی با این شاخص های عینی ندارد. ‌بنابرین‏ سلامت ذهنی باید لحاظ شود و ممکن است توسط این آژانس ها اهمیت پیدا کند. خصوصاًً اگر در کشور، میزان شادی خیلی کم باشد. اما انجام این مقایسه ها آسان نیست. بعضی از شادکامی ها در فرهنگ های مختلف ممکن است شکل متفاوتی داشته باشند. و همچنین ممکن است راه های مختلف برای جواب دادن به سؤالات وجود داشته باشد (آرگایل، ترجمه گوهری انارکی و همکاران، ۱۳۸۲).

۲-۲-۲-۶ علت های شادمانی

شناسایی عواملی که به شادمانی کمک می‌کنند آسان نیست (دینر و همکاران، ۱۹۹۹). لذت و دنبال کردن آن گاهی ممکن است به شادمانی بینجامد اما همیشه چنین نیست. برای مثال، لذت های کوتاه مدت حاصل از لذت سیگار کشیدن مکرر یا مصرف سایر مواد به ناشادمانی بلند مدت همراه با بیماری منجر می شود. اقدام به قتل های انتقام جویانه، حمله، تجاوز جنسی و سرقت ممکن است با خشنودی آنی یا لذت کوتاه مدت همراه باشد، اما پی آمدهای اجتماعی، روانی یا جسمانی بلند مدت آن به بدبختی و حرمان می‌ انجامد. ما انسان هابه عنوان گونه ای از انواع موجودات زنده، به نحوی تکامل یافته ایم که برخی از موقعیت های خاص ممکن است ما را شاد کنند ولی بر خی دیگر به تجربه اندوهناک منجر می‌شوند. تفاوت های فردی در شادمانی را ممکن است از بعضی جهات بر اساس تفاوت های شخصیتی تبیین کرد که به طور نسبی به عامل وراثتی مربوط می شود. همچنین تردید چندانی وجود ندارد که برخی انواع محیط ها به گونه ای هستند که افراد را به سوی شادمانی هدایت می‌کنند، یا فرصت هایی را برای آنان فراهم می‌سازند که مهارت های لازم برای نیل به شادمانی را پرورش می‌دهند. روانشناسی تحولی درس هایی ‌در مورد موانع شادمانی و چگونگی غلبه بر آن ها دارد که می توان آموخت (باس، ۲۰۰۰، به نقل از آرگایل، ترجمه گوهری انارکی و همکاران، ۱۳۸۲).

برانگیختگی هیجانات مثبت

چندین روش برای مطالعه علل سرور وجود دارند، یکی از آن ها عبارت است از انجام زمینه یابی و سؤال از مردم راجع به آخرین باری که این هیجان را داشته اند و اینکه چه چیزی باعث آن شده است. شرر و همکاران (۱۹۸۸) این کار را با نمونه ای از دانشجویان در ۵ کشور جهان انجام دادند. رایج ترین علت عبارت بود از رابطه با دوستان (۳۶%)، تجارب موفق (۱۶%) و لذت جسمی از غذا، نوشابه و فعالیت جنسی (۹%).

روش دیگر عبارت است از مطالعه رابطه بین مقولات مختلف رخدادهای زندگی و شادکامی کلی. فراوانی تماس با دوستان و فعالیت جنسی، قویاً با شادکامی رابطه دارند (وینهاون، ۱۹۹۴). یا می‌توانیم به آزمایشات «القاء خلق» نظر بیندازیم تا ببینیم کدام روش‌ها با موفقیت، خلقیات مثبت ایجاد می‌کنند. معلوم شده است که بهترین روش ها عبارت بودند از:

تمرین ورزشی، موسیقی و احساس موفقیت (در تکالیف آزمایشگاهی).

با کنار هم قرار دادن نتایج این مطالعات می توان فهرستی از رایج ترین منابع شادی را گردآوری کرد، این ها عبارتند از:

. خوردن

. فعالیت‌های اجتماعی و جنسی

. تمرین ورزشی

. الکل و داروهای دیگر

. موفقیت و تأیید اجتماعی

. استفاده از مهارت ها

. موسیقی و دیگر هنر ها و مذهب

. محیط و طبیعت

. استراحت و آرامش

این ها تنها چیزهایی نیستند که باعث سرور و شادمانی می‌شوند، بلکه رایج ترین علل به شمار می‌روند و اغلب یک رخداد مسرت بخش در بردارنده ی بیش از یکی از موارد فوق الذکر خواهد بود. رقص شامل موسیقی، ورزش و تبادل اجتماعی با دوستان است. بازی کردن در یک تیم ممکن است در بردارنده ورزش، موفقیت، همکاری و برنده شدن باشد.

از لحاظ نظری، فهرست مذکور بسیار جالب است و یکی از نظریه های مربوط به سرور را از آن لحاظ که ناشی از کاهش تهییج و استرس است سر و سامان می‌دهد. فقط آخرین مورد از فهرست فوق در اینجا تناسب دارد. ارضاء نیازهای زیست شناسی، فقط یکی از منایع شادی است که در اولین مورد فهرست مذکور قرار دارد. در واقع برخی از منابع با ارضاء هیچ یک از نیازهای شناخته شده ارتباط ندارد. تاکنون رایج ترین منبع شادی و سرور عبارت بوده است از رابطه با افراد دیگر خصوصاًً در دوستی و عشق ( همان منبع).

۲-۲-۲-۷ منابع شادمانی

۲-۲-۲-۷-۱ خوردن

خوردن یکی از رایج ترین منابع لذت است و یکی از منابعی است که مبتنی بر نیازهای زیست شناختی است. اگر این کار برای مردم لذت بخش نبود، مردم زحمت انجام آن را به خود نمی دادند. خوردن به واسطه پخت و پز استادانه که سلول های چشایی و موقعیت های اجتماعی در آن نقش دارند، رخ می‌دهد، تحریک می شود و بر غنای آن افزوده می شود (همان منبع).

۲-۲-۲-۷-۲ فعالیت های اجتماعی و جنسی

این فعالیت ها رایج ترین منبه هیجانات مثبت به شمار می‌روند. چرا؟ دادن پاسخ مثبت به دیگران یعنی لبخند زدن و دادن دیگر علائم اجتماعی مثبت یکدیگر را پاداش می‌دهند و رابطه را قوت می بخشند. دیگران به نوبه با لبخند و علائم دیگر پاسخ می‌دهند، اما با کمک و تعاون واقعی. خلقیات مثبت و معاشرت پذیری با هم رابطه تنگاتنگ دارند. نوزادان، استعداد ذاتی برای نگاه کردن و لبخند زدن به بزرگسالان دارند که موجب می شود بزرگسالان به آن ها اهمیت بدهند و مراقب آنان باشند (تامکینز^[۱۴۱] ،۱۹۶۲). روابط جنسی مانند روابط اجتماعی به پاداش های بیشتر و مزایای زیست شناختی منجر می‌گردند (همان منبع).

۲-۲-۲-۷-۳ تمرین های ورزشی

تمرین های ورزشی، آسان ترین و قویترین راه ایجاد خلق مثبت، تحت شرایط تجربی است و توسط روش های دیگر پژوهشی نیز، نشان داده شده است. تأثیر آن به قدری واضح است که تمرین ورزشی گاهی به عنوان «ضد افسردگی» توصیف شده است (تاپر، ۱۹۸۹)، و در درمان افسردگی مورد استفاده قرار می‌گیرد. اثر آن تا حدودی به تأثیر فیزیولوژیک ورزش بر ترشح اندورفین ها و ایجاد احساس تشنگی، قدرت و کنترل مربوط می شود، در حالی که به نظر می رسدبدن کار خودش را انجام می‌دهد (براون^[۱۴۲] و ماهونی^[۱۴۳] ، ۱۹۸۴).

ورزش جنبه‌های اجتماعی نیز دارد، زیرا معمولاً همراه دیگران انجام می شود ولی به هر حال در بردارنده تعامل نزدیک و گاهی تماس جسمی است. ورزش همچنین عزت نفس را نه فقط هنگام بردن، بلکه با انجام تمرین در سطح معقولی از شایستگی، متأثر می‌سازد. زندگی اجتماعی و ورزش شکل هایی از تفریح هستند.

۲-۲-۲-۷-۴ الکل و داروهای دیگر

داروها می‌توانند خلق مثبت ایجاد کنند و خلق منفی را مرتفع سازند. از طریق فعال شدن انتفال دهنده های عصبی در مغز این کار صورت می‌گیرد. الکل و پروزاک از نمونه های آشنای داروها به شمار می‌روند (همان منبع).

۲-۲-۲-۷-۵ موفقیت و تأیید اجتماعی