تلاش‌های اوّلیه برای تعریف تعهّد اجتماعی شرکت‌ها محدود به فهم عمومی از قضیه بود و با پیشرفت موضوع تعاریف دقیق‌تری ارائه گردید. به طور مثال جانسون (۱۹۷۱) به وضوح به نقش ذی‌نفعان شامل کارمندان، تأمین‌کنندگان و توزیع‌کنندگان و اجتماعات محلی علاوه بر سهام‌داران تأکید می‌کند که در اصل یکی از اوّلین تلاش‌ها برای معرفی مدل ذی‌نفعان می‌باشد جانسون (۱۹۷۱) آبوت و مونسن^[۲۱] (۱۹۷۹، به نقل از والکر، ۲۰۰۷) شرکت‌های مجله فورچون ۵۰۰^[۲۲] را از حیث تکلیف اجتماعی مورد سنجش قرار دادند و مشاهده کردند که گروه‌های مختلفی در داخل و خارج سازمان‌ها تحت تأثیر این مقوله قرار می‌گیرند.

دهه هشتاد میلادی در پیشینه تحقیق از این جهت اهمیّت دارد که اصطلاحات و مفاهیم جدیدتری همچون کارایی اجتماعی شرکت‌ها^[۲۳] و جهت‌گیری اجتماعی شرکت‌ها^[۲۴] مطرح شدند. در این دهه محققان زیادی به آزمایش تأثیرات تعهّد اجتماعی شرکت بر سودآوری پرداختند (به طور مثال اپرله، کارول و هارت فیلد^[۲۵]، ۱۹۸۵؛ دراکر^[۲۶]، ۱۹۸۴؛ کوچران و وود^[۲۷]، ۱۹۸۴؛ مک‌گوییر، ساندگریم و شی‌ویز^[۲۸]، ۱۹۸۸). نقطه مشترک همه‌ این مطالعات این است که تعهدات اجتماعی را به عنوان یک فرصت بالقوه برای سازمان‌ها تلقی کردند و این عبارت که شرکت‌های مسئول و متعهد، شرکت‌های سودآور هم هستند، ماحصل این مطالعات بود( کارول ،۱۹۷۹) در طی دهه نود میلادی همچنان مباحث موجود در دهه هشتاد تعقیب می‌شد ولی با این تفاوت که هر چه تکلیف اجتماعی شرکت‌ها به زمان کنونی نزدیک می‌شود مرزهای آن نیز گسترده‌تر می‌گردد و گروه‌های بیشتری را شامل می‌شود و بیشتر جنس استراتژی به خود می‌گیرد. کاستکا، بامبر و شارپ (۲۰۰۴) بیان می‌کنند که مفاهیمی که مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها بیان می‌کند در گذشته شامل دغدغه‌های محیط زیست، روابط عمومی، نوع دوستی شرکت‌ها، مدیریت منابع انسانی و روابط با اجتماع نامیده می‌شد. تعریف‌های مختلف و فراوان در رابطه با مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها مؤید نکته دیگری نیز می‌باشد و آن این که این تعریف از دیدگاه عملیاتی تا دیدگاه استراتژیک و در سطح جهانی و دربرگیرنده‌ی اجزای بیشتر تکامل داشته است (سایا^[۲۹]، ۲۰۰۱) همان گونه که مرور شد تعریف دقیق تکلیف اجتماعی شرکت‌ها تاکنون یک تعریف دقیق و واحد نبوده و نویسندگان مختلف هر یک زیر این چتر مفاهیم مختلفی را ارائه کرده‌اند که صرف‌نظر از تعاریف متفاوت و بی‌شمار، برخی از آن‌ ها به صورت وسیع‌تری ‌به این موضوع نگاه کرده‌اند و حتّی توانسته‌اند بسیاری از تعاریف دیگر را به صورت یک جا پوشش دهند (لانتوس^[۳۰]، ۲۰۰۱) با در نظر گرفتن هدف این پژوهش که بررسی نحوه نگرش مدیران شرکت‌های ایرانی به مفهوم تکلیف اجتماعی می‌باشد نیاز به تبیین تعریف واحد از مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها وجود داشت تا تصویری که مدیران ایرانی در رابطه با مسئولیت اجتماعی دارند در این قالب بحث گردد و در ادامه برای این منظور به مرور چارچوب‌های ارائه شده در رابطه با مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها پرداخته شده تا بر اساس دیدگاه‌ها یک چارچوب مشخص به بررسی نحوه نگرش مدیران به مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها پرداخته شود.

چارچوب سه سطحی وود^[۳۱] (۱۹۹۱)

وود در سال ۱۹۹۱ سه سطح آنالیز و بررسی را شرح می‌دهد که به وسیله آن تعریف CSR را به سه سطح تقسیم می‌کند و با این روش تحلیلی سبب ملموس‌تر شدن مفهوم CSR می‌گردد. سطح اوّل تعریف وود سطح مؤسسه^[۳۲] است. در این جا مسئولیت شرکت‌ها به طور عمومی، بلندمدت و روابط آن‌ ها با جامعه مورد بحث قرار می‌گیرد. در این سطح قسمتی از تئوری‌های CSR مورد توجه قرار می‌گیرد که مربوط به قانون‌مندی CSR از طریق جامعه به عنوان یک مفهوم یا روش تجاری می‌باشد و لذا برای همه نوع شرکت و با هر گونه ابعاد و اندازه‌ای قابل کاربرد است. تصویری که برخی از شرکت‌ها از CSR دارند، منطبق بر این سطح از تعریف می‌باشد. سطح دوّم، سطح سازمانی می‌باشد. در این سطح روشن می‌شود بنگاه دقیقاً در برابر چه کسانی مسئولیت‌پذیر است. ذی‌نفعان عمده بنگاه شناسایی می‌شوند. در این دیدگاه روش ذی‌نفعان ارائه شده توسط فریمن می‌تواند راهگشا باشد. وود مسئولیت‌پذیری در این سطح را مسئولیت اجتماعی نامید. در مرور ادبیات موضوع، فیچ^[۳۳] (۱۹۷۶)، ایلبرت و پارکت^[۳۴] (۱۹۷۳) و اسمیت^[۳۵] (۲۰۰۳) مسئولیت اجتماعی بنگاه‌ها را در این سطح تعریف کرده‌اند و به عبارت دیگر مسئولیت اجتماعی بنگاه را مسئولیت در قبال ذی‌نفعان عمده یا گاهی در قبال شرکت‌ها و شرکای شرکت که تحت تأثیر فعالیت‌های بنگاه قرار دارند، تعریف کرده‌اند.

وود سوّمین لایه را سطح فردی تعریف می‌کند. در این سطح، میزان و قدرت تشخیص و تصمیم‌گیری مدیریتی در قبال ذی‌نفعان مورد بررسی قرار می‌گیرد. تصمیم‌گیری و تشخیص مدیران در این سطح ‌به این نکته اشاره دارد که چه قدر تک‌تک مدیران به ذی‌نفعان بنگاه اهمیّت می‌دهند. هی و گری^[۳۶] (۱۹۷۴) عنوان کردند که هر مدیری دارای ارزش‌های مختص به خود می‌باشد که به سختی قابل تغییرند. همچنین‌ آن‌ ها دقّت کردند که بعضی از مدیران نسبت به مسائل مربوط به مسئولیت اجتماعی شرکت خود دغدغه‌ی بیشتری دارند.

چارچوب کارول

بدون شک در ادبیات موضوع، چارچوب کارول (۱۹۷۹) به عنوان پراستفاده‌ترین چارچوب نقل قول شده است. او عنوان کرد که تکلیف اجتماعی هر بنگاه را می‌توان از چهار منظر مشاهده نمود که پرداختن به آن‌ ها موجب ارتقای کیفیت شهروندی هر بنگاه می‌گردد که این چهار منظر عبارت‌اند از منظر اقتصادی، منظر حقوقی، منظر اخلاقی و منظر بشردوستی (نوع‌دوستی) و در ادامه بیان می‌کند که این چهار منظر کاملاً از یکدیگر جدا نمی‌باشند و هر یک به مثابه‌ی یک زنجیره است که در یک طرف آن دغدغه‌های اقتصادی و در سوی دیگر دغدغه‌های اجتماعی نهفته است ( کارول ،۱۹۷۹) .

تعهدات اقتصادی : به طور کلی بنگاه‌های اقتصادی به عنوان واحدهای اقتصادی در جوامع برای نیل به اقتصاد بهتر شکل گرفته‌اند و تولید خدمت و کالا برای اعضای جامعه اوّلین و بدیهی‌ترین هدف بنگاه‌های اقتصادی می‌باشد. به همین خاطر نقش اوّلیه و اصلی بنگاه‌ها تولید کالا یا خدماتی است که جامعه از آن‌ ها انتظار دارد و این فرایند موجب تولید سود برای بنگاه می‌گردد که گاهی اوقات این دیدگاه و نگرش ‌به این صورت تغییر می‌یابد که هدف بنگاه حداکثر ساختن سود است. به هر حال باید توجه داشت که دیگر اهداف و فعالیت‌های بنگاه در سایه‌ فعالیت‌های اقتصادی معنی پیدا می‌کنند و اگر بنگاه ‌اقتصادی‌ای ‌سود ده نباشد دیگر فعالیت‌های وی مورد سؤال خواهد بود ( کارول ،۱۹۷۹).

۳- پیرو GAAP است.

۴-باید تولید کنندۀ داده های زمانی و صحیح باشد.

۵- بر گذشته تأکید دارد

۶ـ به تجارت به طور کلی می‌نگرد.

۷- در درجۀ اول به خودش تکیه می‌کند.

۸ـ خودش یک پایان است.

محققان متعددی در تحقیقات خود به سنجش و ارزیابی عملکرد به عنوان یکی از اصلی‌ترین نقش‌های حسابداری مدیریت اشاره کرده‌اند و مجموعه‌ای از تکنیک‌ها و ابزارهای مالی و غیر مالی را برای اندازه گیری و ارزیابی عملکرد از طریق حسابداری مدیریت در نظر گرفته‌اند بر طبق تعاریف سیستم اندازه گیری عملکرد سیستم جامعی با رویکرد غالب حسابداری است که برای اندازه گیری و ارزیابی هر دو جنبه مالی و غیرمالی عملکرد و بازداده‌های سازمان طراحی شده (‌بنابرین‏ این سیستم سازمان را قادر می‌سازد تا استانداردهای را تدوین نماید که بازتابی از نتایج دلخواهی از عملکرد سازمان باشند و سپس سازمان را در اندازه گیری و ارزیابی از نتایج واقعی یاری می‌کند از جمله مهم‌ترین ابزارهای مورد استفاده در میان سی تکنیک شناخته شده ی ارزیابی عملکرد در حسابداری مدیریت بودجه بندی نسبت‌های بازگشت سرمایه و معیارهای هزینه محور است که به عنوان متداول‌ترین ابزارها از سوی مدیران به کار گرفته شده‌اند هر چند به کارگیری این سه ابزار اغلب همراه با بهره گرفتن از معیارهای غیرمالی به عنوان معیارهای پشتیبان بوده است و روند‌های حاکم بر حسابداری مدیریت در سالیان اخیر بر شدت استفاده از معیارهای غیر مالی مانند میزان رضایت مشتری نگرش کارمندان و تحو ل به موقع محصول افزوده است.

۲-۵- مدیریت هزینه به روش برآورد با گزارش‌ها کنترل هزینه به همراه شاخص‌های بهره وری

سیستم حسابداری مدیریت باید به منظور پشتیبانی مدیر سازمان و سیستم مدیریت ارزش کسب شده قادر به ثبت تمامی اطلاعات هزینه های مستقیم و غیر مستقیم و برقراری ارتباط و تطابق بین هزینه های صرف شده و کارهای انجام شده در سازمان باشداکثر سیستم‌های حسابداری موجود برای انجام این عمل طراحی نشده اگر در پروژه‌ای ساختار شکست کار با ساختار شکست عناصر هزینه در حسابداری تطابق کامل نداشته باشداستفاده از یک سیستم حسابداری مناسب نیز ما را قادر به برقراری ارتباط و تطابق بین هزینه های صرف شده و کارهای انجام شده در سازمان نخواهد کرد در این حالت، سیستم حسابداری تنها هزینه های کارگران مواد و دیگر هزینه های مستقیم و غیر مستقیم مصرف شده را به تفکیک هر یک از عناصر سازمانی گزارش خواهد کردالبته اتکای صرف به اطلاعات مالی اشکالات زیر را در بر دارد (رحیمیان، بی‌تا).

با توجه به الزامات قانونی و نحوه نگرش حسابداران سازمان امکان تطبیق ساختار شکست کار در واحدهای کنترل سازمان فنی و مالی چندان ساده به نظر نمی رسد سیستم ثبت اسناد مالی به علت حساسیت آن روندی طولانی از کنترل‌ها و تأیید‌ها را طی می‌کند به گونه‌ای که اطلاعات هزینه‌ای هر دوره حداقل با چندین روز تأخیر قابل جمع‌ آوری است غالباً بین زمان فاکتور هزینه کرد و زمان ثبت آن تأخیری وجود دارد که دقت اطلاعات در بازه‌های زمانی را کاهش می‌دهد (روش استاندارد برای کسب مدیریت ارزش).

اصولاً حسابداران برخی هزینه ها مانند استهلاک ماشین آلات را در پایان سال به حساب می‌آورند و بدین صورت هزینه های ماه پایانی سال مالی حجم زیادی از هزینه های انباشته ماه های قبل را در خود دارد و بدین ترتیب هزینه کلیه ماه ها با واقعیت فاصله می‌گیرداین همه باعث شد که عدم امکان اتکای کامل از سیستم حسابداری مدیریت برای محاسبات مدیریت هزینه بر نگارندگان مسجل ‌شود لذا چنانچه بتوانیم هزینه ها و در آمدهای سازمان را برآورد کنیم همه چیز برای تهیه گزارش‌ها کنترل هزینه مهیا می‌شود دانستن و تعیین اینکه هزینه پایانی سازمان چه مقدار خواهد بود نیازمند ارزیابی کار باقیمانده است. تعیین میزان کار باقیمانده نیازمند درک مناسب و مطمئن از وضعیت کنونی پروژه است سیستم مدیریت ارزش کسب شده این اطلاعات اساسی و مهم را فراهم می‌کند و مدیران سازمان را قادر می‌سازد که تنها پس از تکمیل ۱۵ درصد از کار سازمان پیش‌بینی‌های آماری مناسبی از هزینه نهایی طرح داشته باشند (فلمینگ^[۱۶] ۲۰۰۰).

در واقع بدون استفاده از سیستم مدیریت ارزش کسب شده بروز مشکلات وقتی مشهود و ملموس می‌شود که سازمان پیشرفت زیادی کرده باشد زمانی که سازمان تا این حد پیشرفت داشته باشد با درک مشکلات و روبه رو شدن با آن ها نمی توان کاری از پیش برده و راه حل مناسبی یافت پس ارز ش کسب شده ابزاری برای «هشدار سریع و زود هنگام » به مدیران واحد حسابداری مدریت است تا با اقدامات اصلاحی و فعالیت‌های مضاعف به موقع به نتایج نهایی مطلوب دست یابند (گریدی ۱۹۹۲).

از آنجا که شاخص‌های عملکرد ارزش کسب شده می‌توانند در تخمین هزینه نهایی سازمان مفید باشد استفاده از این شاخص‌ها منوط به سه عامل مهم و کلیدی است که ‌در مورد آن ها باید بررسی عمیق تری صورت گیرد زیرا هریک از آن ها می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر تخمین نهایی هزینه و زمانبندی پروژهای سازمانی داشته باشد این سه عامل عبارتند از:

نقش و عزم مدیریت در تعیین نتایج نهایی

کیفیت و اعتبار طرح مبنای مدیریت سازمان (برنامه زمانبندی و بودجه)

مقایسه موشکافانه عملکرد واقعی با مبنای تصویب شد

گرچه هدف اصلی روش کنترل هزینه بر مبنای برآورد کنترل هزینه های سازمان و انجام پیش‌بینی هایی از آینده بر مبنای مدیریت ارزش کسب شده می‌باشداما در ساختار خود نیازمند به جمع‌ آوری حجم بالایی از داده های اطلاعاتی از هزینه های احتمالی است شاید مهم‌ترین چالش روش‌های مدیریت هزینه در همسان سازی ساختار مالی و ساختار برنامه ریزی است، ولی این روش با حذف این مشکل در عمل با موفقیت پیاده سازی گردیده است

مهم‌ترین چالش پیش رو جمع‌ آوری و تحلیل و یکپارچه سازی داده ها است که حتی اگر برای آن ارزش ذاتی نیز قائل نشویم، مدیریت هزینه‌ای که با این روش قابل حصول است واجد ارزش‌های فراوانی است پس در واقع این روش را می‌توان به یک تیر و دو نشان مانند کرد (راهنمای ۲۰۰۰).

۲-۵-۱- ابزارها و تکنیک‌های برآورد هزینه

تخمین مقایسه‌ای: یا تکنیک‌های بالا به پایین که با بهره گرفتن از هزینه های واقعی یک پروژه قدیمی یا یک پروژه مشابه به عنوان مبنا برای تخمین هزینه پروژه موجود مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مدل‌های پارامتریک: به کارگیری پارامترهای کمی در یک مدل ریاضی طراحی شده از قبل بر اساس عامل سابقه خواهد بود. این روش در حالتی می‌تواند دقیق باشد‌که پارامترها دقیق باشد و مدل مقیاس پذیر باشد

تخمین از بالا به پایین: تخمین زدن تمامی اجزای هزینه به تفکیک و سپس جمع کردن تمامی این جزء مقادیر باهم.

تکنیک‌های رایانه ای: نرم افزاری مدون که در هر بخش با طرح سؤالاتی متعدد بتواند پارامترهای کیفی هزینه را بر اساس بانک اطلاعاتی خودش کمی کند و در نهایت تخمینی با دقت بالا را ارائه دهد (رحیمیان، بی‌تا‌).

۲-۶- فلسفه پیدایش سرمایه فکری

پیامدها : اطلاعات دارای تأثیر اساسی بر تصمیم‌گیری‌هاست. اگر تصمیم‌های گرفته‌شده ‌بر مبنای‌ اطلاعات مغرضانه، گمراه‌کننده، نامربوط و یا ناقص باشد، نتایج نامطلوبی به بار خواهد آمد و تصمیم‌گیرنده متضرر خواهد شد. ازاین‌رو استفاده‌ کنندگان از اطلاعات، خواستار بررسی مستقل صورت‌های مالی هستند.

پیچیدگی‌ها : استفاده‌ کنندگان از اطلاعات مالی می‌دانند که موضوعات پیچیده مالی همواره ممکن است دارای اشتباهات سهوی و یا عمدی باشد. در نتیجه برای به دست آوردن رضایت مطلوب از کیفیت اطلاعات باید افراد متخصص به اطلاعات مذکور اعتبار ببخشند. با توجه به مطالب یادشده می‌توان گفت که استفاده‌ کنندگان اطلاعات مالی درمی‌یابند که بدون کمک افراد مستقل که به اطلاعات مذکور اعتبار می‌بخشند، امکان دریافت اطلاعات باکیفیت مطلوب وجود ندارد. این افراد مستقل حسابرسان و خدمات ارائه شده از طرف آنان، حسابرسی هست (ارباب سلیمانی، ۱۳۸۹).

۲-۸ فرایند حسابرسی

اگرچه برخی از روش‌های رسیدگی از یک کار به کار دیگر تفاوت می‌کند، اما مراحل اساسی فرایند حسابرسی در بیشتر موارد اصولاً یکسان و به شرح زیر هست:

۱ )شناختی از سیستم کنترل داخلی به دست آورید که برای برنامه‌ریزی کافی باشد.

نوع و حدود روش‌هایی که در هر کار معین باید اجرا شود به طور قابل‌ملاحظه‌ای به مؤثر بودن سیستم کنترل داخلی صاحب‌کار در پیشگیری از رخداد اشتباهات بااهمیت در صورت‌های مالی بستگی دارد. حسابرسان پیش از ارزیابی تأثیر سیستم کنترل داخلی، باید بدانند سیستم مذبور چگونه کار می‌کند. یعنی چه روش‌هایی و توسط چه کسانی اجرا می‌شود، چه کنترل‌هایی وجود دارد، انواع مختلف معاملات چگونه پردازش و ثبت می‌شود، چه مدارک حسابداری و چه مدارک مثبته دیگری وجود دارد.منابع اطلاعاتی درباره سیستم کنترل داخلی صاحب‌کار شامل مصاحبه با کارکنان صاحب‌کار، کار برگ‌های رسیدگی سال‌های قبل، بازدید از کارخانه، مطالعه دستورالعمل‌های اجرایی صاحب‌کار و مطالعه روش‌های مورداستفاده در پردازش هر گروه معاملات است (رحیمیان، ۱۳۸۴).

۲) احتمال خطر (ریسک) کنترل را برآورد و آزمون‌های اضافه بر آنچه دربند ۱ بالا انجام‌شده است، را برای کنترل‌های طراحی کنید

حسابرسان پس از تجزیه‌و تحلیل ساختار کنترل داخلی باید تعیین کنند که ساختار مذبور به شکلی که طراحی ‌شده است، به‌قدری قوی و مناسب است که از رخداد تحریف‌های بااهمیت پیشگیری یا آن‌ ها را کشف و اصلاح کند. حسابرسان پس از برآورد احتمال ریسک کنترل، ‌در صورتیکه تشخیص بدهند که سیستم کنترل داخلی ضعیف است (یعنی، احتمال ریسک کنترل زیاد باشد)، برای کاهش احتمال ریسک حسابرسی تا حد قابل‌قبول، تنها بر آزمون‌های محتوا اتکا خواهند کرد. از طرف دیگر، چنانچه سیستم بتواند از تحریف بااهمیت جلوگیری یا آن‌ ها را کشف و اصلاح کند، حسابرسان باید تصمیم بگیرند کدام کنترل داخلی دیگری وجود دارد که می‌توانند آن را به‌طورکلی آزمون کنند.

۳)آزمون‌های اضافی کنترل‌ها را اجرا کنید

برای تعیین این‌که روش‌های اصلی کنترل داخلی به‌خوبی طراحی ‌شده و به نحو مؤثری اعمال می‌شود، از آزمون‌هایی که تأثیر یک روش کنترل بخصوص را اندازه‌گیری می‌کند، مبلغ ریالی مانده یک حساب را اثبات نمی‌کند.

۴) احتمال ریسک کنترل را دوباره برآورد و آزمون‌های محتوا را طراحی کنید:

حسابرسان پس از تکمیل آزمون کنترل‌ها احتمال ریسک کنترل را بر اساس نتایج آزمون‌های مذبور مورد تجدیدنظر قرار داده و نوع، زمان‌بندی و حدود آزمون‌های محتوای لازم برای تکمیل رسیدگی‌ها را تعیین می‌نمایند. آزمون‌های محتوا، روش‌هایی هستند که برای اثبات مطلوبیت ارائه هر قلم بخصوص از اقلام صورت‌های مالی طراحی می‌شوند. نمونه هایی از آزمون‌های محتوا عبارت است از تأییدیه حساب‌های دریافتنی و نظارت برشمارش موجودی‌های صاحب‌کار.

هنگامی که نارسایی‌های عمده‌ای در سیستم کنترل داخلی کشف می‌شود، حسابرسان باید جزئیات آن را به صاحب‌کار اطلاع دهند. به‌طورکلی، ضعف‌های عمده (شرایط قابل گزارش) طی نامه مدیریت ارشد ارائه می‌گردد. در نامه مدیریت، حسابرسان ضعف‌های سیستم را به‌تفصیل شرح داده و پیشنهادهایی عملی برای بهبود سیستم به مدیریت ارائه می‌کنند.

۵ )آزمون‌های محتوا را اجرا و رسیدگی‌ها را تکمیل کنید.

برخی از روش‌های تأیید مانده‌حساب‌ها می‌تواند در مراحل اولیه حسابرسی اجرا شود. اما تنها پس از تکمیل و ارزیابی کنترل‌های داخلی است که حسابرسان می‌توانند روش‌های رسیدگی لازم برای اثبات مانده‌حساب‌ها را تکمیل کنند.

۶ ) نوع اظهارنظر خود را مشخص و گزارش حسابرسی را صادر کنید.

ازآنجاکه گزارش حسابرس به‌منزله قبول مسئولیت فراوانی توسط مؤسسه حسابرسی است، مدیر حسابرسی باید ابتدا ‌کاربرگ‌های رسیدگی را بررسی کند تا از انجام یک رسیدگی کامل، اطمینان حاصل نماید و ‌در مورد نوع اظهارنظر مناسب تصمیم بگیرد. چنانچه حسابرسان بخواهند گزارشی غیر از شکل استاندارد گزارش مقبول ارائه کنند، باید در انتخاب عبارات گزارش حسابرسی بسیار دقت نمایند (رحیمیان، ۱۳۸۴).

۲-۹ مفهوم استقلال حسابرس

حسابرس از طرفی نگران جذب و حفظ صاحب‌کار و از طرف دیگر نگران وقوع یک نارسایی در اجرای عملیات حسابرسی و در پی آن تحمل زیان مالی و لطمه به خوش‌نامی خود است. این موضوع تأثیر منفی در قضاوت وی نسبت به ارزیابی شواهد حسابرسی خواهد داشت. مثلاً به خاطر حفظ صاحب‌کار خود، حسابرس ممکن است، تشویق شود تا به وی اجازه دهد سود خود را بیشتر نشان دهد و یا اجازه محافظه‌کاری و کمتر نشان دادن سود شرکت را بدهد. این انگیزه های تعارض می‌تواند آثار گوناگونی بر قضاوت حسابرس داشته باشد که آیا فقط ایفای وظیفه می‌کند، تا صاحب‌کار را راضی نگه دارد، و یا به گونه‌ای عمل می‌کند که هم ایفای وظیفه نموده و هم صاحب‌کار را حفظ کرده باشد.این نظر وجود دارد که بعضی منافع، روابط و فعالیت‌ها می‌توانند تهدیدی واقعی یا متصور برای استقلال حسابرس باشند. ازجمله می‌توان به‌حق انتخاب حسابرس و پرداخت حق‌الزحمه‌ی وی توسط صاحب‌کار اشاره نمود. وابستگی اقتصادی حسابرس به صاحب‌کار خود، این تصور را به وجود می‌آورد که مدیریت صاحب‌کار قدرت نفوذ بر قضاوت‌های حسابرس را دارد (انصاری و همکاران،۱۳۹۰).

طبق بیانیه مفاهیم استقلال چارچوب نظری استقلال حسابرس:

«استقلال حسابرس عبارت است از رهایی از فشارها و سایر عواملی که توان حسابرس برای تصمیم‌گیری بی‌غرضانه را از بین می‌برند».

البته منظور از این تعریف، این نیست که حسابرس باید از همه‌ فشارها و سایر عوامل مؤثر بر توان تصمیم‌گیری وی رها و آزاد باشد، بلکه باید از عوامل بااهمیتی که باعث می‌شوند، او تصمیم‌گیری بی‌غرضانه نداشته باشد، در امان بماند. در این راستا، استقلال دارای دو بعد است:

۱) استقلال واقعی (فکری): توانایی حسابرسان مستقل برای حفظ بی‌طرفی فکری در طول دوره قرارداد.

دانش آموزانی که نمره آن ها بین ۱۲تا۱۵ بوده است ۵/۱ نمره اضافی کسب کند.

دانش آموزانی که نمره آن ها بین ۱۵تا۱۸ بوده است ۱ نمره اضافی کسب کنند.

دانش آموزانی که نمره آن ها بین ۱۹ و ۲۰ بوده است، همین نمره را کسب کنند.

به دانش آموزان گروه تشویق گفته شد. چنانچه در امتحان دیکته شماره ۲ ملاک های در نظر گرفته شده بالا را کسب کنند به آن ها پاداشی داده خواهد شد. همچنین گفته شد دانش آموزانی که توانایی نگهداری نمره ۲۰ را داشته باشد و دانش آموزانی که نمره بالاتر از نمره ملاک کسب کنند. جایزه بهتری داده خواهد شد. همچنین به دانش آموزان گروه کنترل هیچ مطلبی عنوان نگردید.

در تاریخ مقرر، برای هر گروه از آن ها امتحان دیکته شماره ۲ بعمل آمد بعد از دادن نمرات مطابق آنچه که قبلا دانش آموزان ‌گروه‌های آزمایشی تشویق گفته شده بود تشویق بر آن ها اعمال شد ولی به گروه کنترل فقط نمره گفته شد و هیچ تشویق و یا تنبیه بر آن ها اعمال نگردید.

گروه تشویق ۵ دقیقه بعد از اینکه جوایز را دریافت نمودند از آن ها آزمون یادآوری کلمات دوتایی وکسلر بعمل آمد.

برای اجرای آزمون ادراک بینایی فراستیگ نیز از دانش آموزان هر دو گروه توسط محقق امتحان ریاضی شماره ۱ بعمل آمد. نمرات به آن ها گفته شد. تاریخ امتحان ریاضی شماره ۲ به هر دو گروه اعمال گردید همان ‌ملاک‌هایی که بعد از امتحان دیکته شماره ۱ به دانش آموزان ‌گروه‌های آزمایشی تشویق اعلام شده بود اینجا نیز برای امتحان ریاضی شماره ۲ اعلام گردید در تاریخ مقرر از دانش آموزان هر سه گروه امتحان ریاضی شماره ۲ بعمل آمد. ‌ملاک‌هایی که بعد از امتحان دیکته شماره ۱ گفته شده بود اینجا نیز برای دانش آموزان ‌گروه‌های آزمایشی تشویق، فقط اعلام نمره امتحان ریاضی شماره ۲ به گروه کنترل). این بار نیز ۵ دقیقه بعد از اعمال تشویق بر دانش آموزان ‌گروه‌های آزمایشی تشویقی و فقط اعلام نمره به دانش آموزان گروه کنترل، از هر دو گروه آزمون ادراک بینایی فراستیگ بعمل آمد.

۳-۵- اجرای آزمون ادراک بینایی فراستیگ :

اجرای آزمون به صورت گروهی بود. آزمونها به صورت تکثیر شده در اختیار دانش آموزان هر گروه قرار می گرفت دستورالعملها مطابق آنچه که در کتاب آزمون پیشرفته ادراکی بینایی فراستیگ، ترجمه تبریزی و موسوی آمده است اعمال می شد.

روش اجرای آزمون‌های یادآوری کلمات دوتایی وکسلر و یادآوری کلمات دوتایی محقق ساخته برای اجرای این آزمون جزء اول کلمه که بر روی یک برگه ۴×۱۰ سانتی متری نوشته شده بود وارونه در اختیار آزمودنی‌ها قرار داده می شود. و به آن ها گفته می شد. که نام و نام خانوادگی خود را بر روی آن بنویسند بعد به آن ها گفته می شد.«حالا می خواهم برایتان کلماتی را بخوانم که دو تا دوتا پهلوی هم قرار گرفته اند به آن ها به دقت گوش کن. چون بعد از تمام شدن آن ها باید کلمه دوم را درست در مقابل کلمه اول که در اختیارتان است. بنویسد. اگر کلمه درست در جای خودش نوشته نشود. به آن هیچ نمره‌ای تعلق نخواهد گرفت به طور مثال: اگر در فهرست کلمات دوتایی دیوار- پنجره یا طلا – نقره آمده بود بعد از اینکه کلمات را خواندم باید در جلو دیوار کلمه پنجره و در جلو دیوار کلمه پنجره و در جلو کلمه طلا- کلمه نقره را بنویسی» بعد از اینکه معلوم شد که آزمودنی‌ها دستورالعمل اجرای آزمون را به خوبی درک کرده‌اند به آن ها گفته می شد: حالا کلمات دوتایی را برایتان می خوانم تا آخر به دقت گوش کنید و تا موقعی که تمام نکرده‌ام و از شماها نخواسته ام هیچ ننویسید» سپس کلمات اولین اجرا را شمرده، به گونه ای که هر زوج کلمه دو ثانیه طول بکشد برای آزمودنی‌ها خوانده می شد. بعد از ۵ ثانیه مکث به آزمودنی‌ها گفته می شد. که برگه را برگردانید و جزء دوم کلمات را درست در جای مناسب یادداشت کنید و بعد از یک دقیقه و ۲۰ ثانیه فرصت به آن ها برگه ها جمع‌ آوری می شد.

بعد از جمع‌ آوری برگه‌های مرحله اول، ۱۰ ثانیه به آزمودنی‌ها فرصت استراحت داده می شد. و سپس کلمات اجرای دوم مشابه مرحله اول ادامه می یافت و برگه های مرحله دوم نیز جمع می شد.

بالاخره بعد از پایان اجرای دوم باز ۱۰ ثانیه به آزمودنی ها استراحت داده می شد. و سومین اجرا نیز شبیه دو اجری قبلی ادامه می یافت و برگه های مرحله سوم نیز جمع‌ آوری می شد.

چنان که در آزمون ملاحظه می شود. یادآوری برخی از کلمات دوتایی (از جمله شمال – جنوب یا بالا – پایین). ساده تر از کلماتی از قبیل مدرسه – بقالی یا کلم- براست به کلمات دشوار به هنگام نمره گذاری دو برابر کلمات ساده نمره داده می شد. یعنی به ازای هر پاسخ درست کلمات ساده ۵/۰ نمره و به ازای هر پاسخ درست کلمات دشوار ۱نمره به آزمودنی تعلق گرفت.

برای محاسبه نمره فرد در این آزمون تعداد پاسخهای ساده و تعداد پاسخهای دشوار در هر سه مرحله را جداگانه جمع می زنیم سپس نصف کل پاسخهای ساده را به دست می آوریم. و با سه مرحله را جداگانه جمع می زنیم. سپس نصف کل پاسخهای ساده را به دست می آوریم و با تعداد کل پاسخهای دشوار جمع می‌کنیم عدد به دست آمده نمره آزمودنی خواهد بود حداکثرنمره ۲۱ است.

برای اجرای آزمون یادآوری کلمات دوتایی که توسط محقق ساخته شده نیز به همان طریق خرده آزمون یادآوری کلمات دوتایی و کسلر عمل شد و به طریق همان آزمون نیز نمره گذاری شد. سپس نمره های این دو آزمون را با هم جمع کرده و بر ۲ تقسیم کرده و ‌به این طریق نمره هر دانش آموز به دست آمد.

۳-۶- اعتبار و روایی آزمون ادراکی بینایی فراستیگ :

آزمون رشد ادراک بینایی در سال ۱۹۶۱ توسط دکتر بارین فراستیگ ساخته شده و در سال ۱۹۶۳ هنجاریابی شد و تاکنون دوبار مورد تجدید نظر واقع شده است. پژوهشگر با روش بازآزمایی و به فاصله یک تا دو هفته ، آزمون را مجددا روی ۱۰ کودک انجام داد. ضریب اعتبار ۹۴/۰ به دست آمده آزمون رشد ادراک بینایی به طور گسترده مورد تحقیق قرار گرفته است در گل یافته ها نشان دهنده اجرا ضعیف خرده آزمون رشد ادراک بینایی به طور گسترده مورد تحقیق قرار گرفته است. در گل یافته ها نشان دهنده ضعیف خرده آزمون و در عین حال اعتبار کلی خوب در ادامه ۶۹/۰ تا ۸۹/۰ می‌باشد. از آزمون با سایر آزمون‌های ادراک بینایی میان ۵۲/۰ تا ۷۵/۰ همبستگی نشان می‌دهد. (سبحانی فر، ۱۳۸۱).

منظور از روائی این است که آزمون چیزی را اندازه بگیرد که برای اندازه گیری آن ساخته شده است. یکی از راه های تعیین روایی آزمون این است که نتایج آزمون را با تخمین چند داور صلاحیت مورد نظر مقایسه کرد روائی این آزمون توسط متخصصین این امر، خانم دکتر میم سیف نراقی و آقای دکتر عزت اله نادری مورد تأیید قرار گرفته است.

۳-۷- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات:

اطلاعات حاصل از پژوهش استخراج و با برنامه spss انتقال داده شد. برای تشخیص تفاوت بین گروه ها از شاخص آمار توصیفی میانگین و انحراف استاندارد استفاده شد و از نمودارهای ستونی و هیستوگرام نیز برای تلفیق نتایج بهره گرفته شد.

برای تجزیه و تحلیل استنباطی از تحلیل و اریانس یک طرفه برای حافظه کوتاه مدت و همچنین از تحلیل واریانس یک طرفه برای ادراک بینایی استفاده شد.

فصل چهارم

تجزیه و تحلیل

۴-۱- شاخص های توصیفی

برای تشخیص تفاوت بین گروه ها از شاخص های آماری توصیفی میانگین، انحراف استاندارد، میانه و واریانس استفاده شد و از نمودارهای ستونی و هیستوگرام برای تلفیق نتایج بهره گرفته شده است.

۲-۲-۷-۶ ) کشور برزیل

تجربه یادگیری فاوا در آموزش و پرورش برزیل حداقل به ۳۰ سال بر می‌گردد . در سال ۱۹۸۱ دانشگاه برازیلیا و وزارت آموزش و پرورش اولین سمینار را درباره ی کاربری رایانه در آموزش برگزار نمود . اولین سند مهم درباره ی سیاست های ملی برای کاربرد فاوا در آموزش نیز در سال ۱۹۸۱ منتشر گردید . در سال ۱۹۸۳ وزارت آموزش و پرورش و دبیرخانه ی انفورماتیک پروژه Educom را به وجود آورد که اولین پروژه ی ملی در معرفی فاوا در مدارس برزیل بود . پروژه تعدادی مراکز تحقیقاتی را در استان های مختلف فدراسیون به وجود آورد تا افرادی ذیصلاح در فاوا آموزش و تربیت نماید و با کمک اطلاعات و تجربیات خود در تدریس ، یک سیاست ملی در فاوا آموزش اقدام نمایند . اولین اقدامات دولتی درباره ی فاوا آموزش در دانشگاه های متمرکز گردید در حالی که انتظار می‌رفت به فنون و رموز کار آشنا باشند . امروزه با تأسيس بسیاری از ‌گروه‌های تحقیقاتی در رایانه آموزشی در دانشگاه های برزیل دولت بر تدارک زیر بنای آموزش در مدارس تمرکز نموده است .

در سال ۱۹۸۸ و ۱۹۸۹ برخی اقدامات مقدماتی برای آغاز یک روش غیر متمرکز تولید نرم افزارهای آموزشی به زبان پرتغالی اقدام و با مطالب درسی برزیل منطبق نمود و هفده مرکز کامپیوتری در آموزش ایجاد نمود . این مراکز مسئولیت پرورش منابع انسانی را به عهده گرفتند و هم چنین برای تولید و توزیع فناوری در مدارس مورد استفاده قرار دادند . در اکتبر ۱۹۸۹ وزارت آموزش و پرورش یک برنامه ملی درباره کامپیوتر های آموزشی تدریس نمود .

در سال ۱۹۹۷ وزارت آموزش و پرورش یک برنامه ملی در کامپیوترهای آموزشی و با هدف توزیع ۳۰۰۰۰۰ کامپیوتر در مدارس عمومی تنظیم نمود . از آنجایی که ضرورت تربیت آموزگاران و زیربنای آموزشی آشکار گردید ، مسئولان برنامه تصمیم گرفتند که فقط ۱۰۰۰۰۰ کامپیوتر فراهم نموده و مابقی اعتبار را جهت آموزش و زیرساخت صرف نمایند ( کارشناسان بخش آموزش عالی یونسکو ، ترجمه قورچیان ، ۱۳۸۲ : ۱۴۵-۱۴۶ ) .

۲-۲-۷-۷ ) کشور مالزی

وزارت آموزش و پرورش مالزی یک برنامه جاه طلبانه توسعه را در مدارس خود آغاز نموده است و بازرسان مسئولیت رفع نیاز تجهیزاتی را که در ارتباط با مهارت های فاوا می‌باشند به عهده دارند .

مدارس چند منظوره هوشمند ، پاسخی ابتکاری به نیازهای کشور مالزی در یک جابجایی جدی از اقتصاد صنعتی به یک اقتصاد علمی می‌باشد . این امر نیاز به یک سواد فناوری و نیروی کار متفکری می‌باشد که قادر به فعالیت در محیط های جهانی باشد و با بهره گرفتن از تجهیزات عصر اطلاعات و فناوری ، تولیدات و باروری را توسعه بخشد .

در کشور مالزی مدارس ( هوشمند ) نه تنها با معرفی فناوری که عاملی بسیار جدی و حساس می‌باشد طبقه بندی می شود بلکه از همه مهمتر با توانایی آن ها در ارائه آموزش برتر شناخته می‌شوند .

آموزش در مالزی ، تلاش مداوم در جهت پیشرفت نیروی برتر افراد و بهره گیری از یک شیوه کلی و منسجم می‌باشد تا با ایمانی قوی و اخلاصی الهی ، افراد از لحاظ فکری ، روانی ، عاطفی و جسمی انسان هایی متعادل و هماهنگ باشند .

مدارس ابتکاری هوشمند دارای پنج هدف کلی زیر است : دو مورد از این اهداف متوجه افراد می‌گردد که در درجه اول شامل ترتیب کلیه عوامل پیرامونی فرد می‌باشد که حوزه های ذهنی ، جسمی ، عاطفی و روانی را در بر می‌گیرد و در درجه دوم فراهم نمودن فرصت هایی برای افراد است تا توانایی و قابلیت خود را پرورش دهند . سومین هدف در زمینه نیازهای جامعه می‌باشد که یک نیروی کار متفکر که سواد فناوری داشته باشد به وجود می آورد . چهارمین و پنجمین هدف متوجه تشکیلات آموزشی است تا با دمکراتیک کردن آموزش و پرورش هر کودکی بتواند به امکانات یادگیری ، دسترسی یکسانی داشته باشد و مشارکت پایه گذرانی مانند والدین ، جامعه و بخش های خصوصی را در پیشرفت روند آموزشی افزایش دهد .

مجموعه ای از راهبردهای تلفیقی برای حصول ‌به این اهداف به کار برده می‌شوند :

1. 1. تأکید بر تفکر ، زبان و ارزش ها در برابر برنامه درسی .

1. 1. معرفی تکامل عمودی ، به طوری که پیشرفت دانش آموزان با گام های آهسته و موزون ولی در گروه سنی خود انجام گیرد.

1. 1. آموزگاران به جای فراهم کنندگان دانش به عنوان تسهیل کنندگان یادگیری عمل نمایند .

1. یادگیری در سطحی گسترده به صورت خودآموزی انجام گردد.

فناوری اطلاعات به عنوان یک فراهم آورنده اولیه در اجرای همگیر اینگونه راهبردها عمل خواهند نمود که توسط افراد ورزیده ، ماهر ، سیاست ها و فرایند ها پشتیبانی می‌گردد .

اولین مرحله اجرایی مدارس هوشمند در ژانویه ۱۹۹۹ با اختصاص ۹۰ مدرسه آغاز گردید که شامل طرح های کوچک و نمونه های تحت پوشش مدارس مالزی می‌گردد . تحول گسترده تر در مابقی مدارس با فرایندی مرحله ای در ژانویه ۲۰۰۰ آغاز به کار نمود .

فناوری یک نیرو پیش برنده در ورای انجام وظیفه مدارس هوشمند در مالزی به شمار می رود . فناوری های چند منظوره زیر ساخت هایی برای فرایندهای جدید تدریس ، یادگیری و روش های مدیریتی ، ارتباط با سایر هیئت های خارجی و شبکه های آموزشی به وجود آورده تا کلیه مدارس هوشمند به یکدیگر ارتباط پیدا نمایند ( همان منبع : ۵۸-۶۱ ) .

۲-۲-۸ ) موانع به کارگیری فاوا در آموزش و پرورش

۲-۲-۸-۱ ) موانع زیر ساختی – فنی :

امروزه ارتباطات و مبادله اطلاعات در بستر مخابراتی شکل می‌گیرد و برای اتصال به شبکه جهانی اینترنت یکی از ملزومات انکار ناپذیر ، امکانات و تسهیلات مخابراتی می‌باشد هر چند طی چند سال اخیر تلاش های زیادی در کشور در جهت گسترش مخابرات و ایجاد تأسیسات و امکانات لازم به عمل آمده و موفقیت های زیادی حاصل شده است ؛ ولی گنجایش و ظرفیت تجهیزات مخابراتی که هم اکنون وجود دارد ، جوابگوی کامل نیازهای توسعه فاوا به خصوص در بخش آموزش نمی باشد ( ویلسون^[۱۵] ، ۱۹۹۶ ؛ فتحیان ، ۱۳۸۷ ؛ ابراهیمی و بختیاری ، ۱۳۸۵ ) . یکی از مشکلات ، کافی نبودن پهنای باندهی مخابراتی است که حجم بار خطوط را با ترافیک روبرو می‌سازد . این عوامل در برقراری ارتباط مشکلاتی پدید می آورد ( آیتی و عطاران و مهرمحمدی ، ۱۳۸۶ ؛ شعبان نژاد و صادقی ، ۱۳۸۶) .